De Vrijplaatsmethode®

De Vrijplaatsmethode is een integrale aanpak voor conflicttransformatie. Geen therapie, geen adviezen, geen kant-en-klare strategieën. Maar een stapsgewijze methode die mensen helpt vanuit een veilige plek in zichzelf - de Vrije Positie - weer grip te krijgen op wat er speelt. En van daaruit zelf de juiste stappen te zetten.

De methode is ontwikkeld door drs. Alexandra W.M. van Smoorenburg en geregistreerd in 2007. Wat ooit begon als pionierswerk in de begeleiding van psychosociale arbeidsbelasting, is inmiddels een doorontwikkelde methodiek voor iedereen die vastloopt in conflict. Op het werk, thuis, of van binnen.

In het kort helpt de Vrijplaatsmethode je om:

• eerst uit de reactie te komen

• dan te begrijpen wat het conflict in jou raakt

• vervolgens vanuit rust te kiezen wat je zegt, doet, begrenst of loslaat

Je bent niet in conflict. Je hebt een conflict. Dat klinkt als een woordspelletje, maar het is de kern. Wie zich vereenzelvigt met het conflict, wordt erdoor bepaald. Wie er afstand van kan nemen, heeft opeens iets te kiezen. De Vrijplaatsmethode helpt mensen precies die stap maken: van het gevoel het conflict te zijn (ermee samen te vallen) naar het gevoel het conflict te hebben - van automatisch reageren naar bewust kiezen.

Eerst naar binnen, dan naar buiten. Een conflict heeft drie kanten: de ander, de relatie, en wat het conflict / de situatie allemaal in jou raakt. Veelal reflecteert het ook innerlijk conflict. En zolang dat niet erkend en ontladen is, zijn gesprekken met de ander weinig effectief. Je bent te vol, te reactief, te snel de klem in. En je eigen patroon in die specifieke relatie zie je pas goed nadat je je van binnenuit in die ander verplaatst hebt. Niet als corrigerende oefening, maar als ervaring. Het gesprek voorbereiden is in de Vrijplaatsmethode stap 7, niet stap 1. Communicatie is zelden het echte probleem. Waar je vandaan komt wél.

Conflict als bron van informatie. Conflict doet pijn. Maar het draagt ook belangrijke informatie. Over wat je waardeert, wat je raakt, wat je nodig hebt, wie je wil zijn. Over de verbinding met jezelf én de ander. Over de ontwikkelingsles waar jouw systeem klaar voor is.
De Vrijplaatsmethode beschouwt conflict dus niet als een struikelblok: als iets wat je zo snel mogelijk achter je wil laten. Maar als een stapsteen naar groei: als iets waar je zoveel mogelijk uit wil halen. Iets wat je hanteert, benut - en loslaat.

Het conflict gaat vaak over de ander. Conflicthantering over jezelf. Als we in conflict zijn, zijn we vooral bezig met wat de ander fout doet en zou moeten veranderen. Begrijpelijk. Maar je hebt alleen invloed op jezelf. Niet op de ander. De Vrijplaatsmethode richt zich daarom altijd op wat jij kunt denken, voelen, zeggen of doen - hoe je zelf anders in de situatie kunt staan. En dat is geen berusting. Dat is de meest effectieve route.

De begeleiding werkt langs drie lijnen:

Hanteren Het moedige gesprek effectief voeren — zonder dichtklappen, zonder aanvallen. Grenzen stellen vanuit kracht, niet vanuit angst.

Benutten Het conflict gebruiken als informatiebron. Wat zegt deze situatie over jou? Waar nodigt deze je wellicht toe uit? Wat wil er gezien, gehoord of veranderd worden?

Loslaten Ontladen en versneld verwerken, zodat er weer emotionele ruimte ontstaat. Niet eindeloos blijven malen, maar echt kunnen loslaten - en verder.

Centraal in de methode staat het werken met de Vrije Positie: de innerlijke plek waar geen partij of oordeel is. Waar alles mag zijn zoals het is. En waar je gewogen en doorvoelde keuzes maakt.

Deze plek kun je vanuit drie invalshoeken benaderen. De fysieke, want het lichaam moet eerst tot rust komen voordat er iets kan verschuiven. De cognitieve, want je hebt ook woorden en begrip nodig om te zien wat er speelt. En dan is er de spirituele dimensie - of, als die term niet bij je aansluit - de objectieve dimensie. Beide verwijzen naar dezelfde innerlijke plek. De naam maakt niet uit. De ervaring wel.

Vanuit de Vrije Positie kun je kijken naar je eigen gedachten en gevoelens zonder erin mee te worden gesleurd. Dat is de eerste stap. Maar het doel is belichamen: deze plek kunnen voelen. Dan pas komt er keuzevrijheid. En keuzevrijheid geeft beweging.

Conflicten lossen sneller en beter op door ontspanning en neutraliteit. Dat klinkt bijna te eenvoudig. Maar wie tijdens een lastig gesprek steeds opnieuw zijn Vrije Positie kan terugvinden, is in staat de heersende negatieve dynamiek te doorsnijden. Iedereen kan dit leren. Al vraagt het wel de bereidheid om stil te staan, te voelen en niet meteen terug willen schieten in je oude patroon.

Cliënten leren de Vrije Positie niet alleen begrijpen. Ze leren haar voelen en benutten. Ook buiten de sessies om.

Veel conflictbegeleiding speelt zich alleen af in de bovenstroom: praten over het conflict, analyseren, strategie bepalen. Nuttig, maar te vroeg als er nog geen innerlijke ruimte is.

De Vrijplaatsmethode werkt met beide stromen: de bovenstroom (inzicht, taal, strategie) én de onderstroom (het onbewuste - via emotie, lichaam, verbeelding, energie). En verbindt die twee via de Vrije Positie.

Er wordt dus gelaagd gewerkt. Vanuit het verhaal dat iemand vertelt, naar wat er in het lichaam leeft, naar de beelden die opkomen als je stil genoeg bent - en weer terug. Richting helderheid, keuze en tot slot actie.

Wat het ook onderscheidt, zijn de concrete tools die mensen meekrijgen. Behalve losse oefeningen en begeleidende audio's, ook krachtige instrumenten zoals de Zelfsturingskaart, de Relatiekaart en de Communicatiekaart. Deze documenteren waar iemand staat én waar diegene zelf naartoe wil bewegen. De kaarten laten zien hoe ze de innerlijke switch steeds opnieuw kunnen maken, ook buiten de sessies om.

De kracht van de Vrijplaatsmethode zit in de transformatie van emotie en ratio naar gevoel en verstand. Zodra de lading zakt, ontstaat er ruimte. Je voelt wat waar is, begrijpt wat er speelt en kunt kiezen wat klopt.

De Vrijplaatsmethode is geen copy-paste van één stroming. Alexandra van Smoorenburg putte uit een brede achtergrond in psychologie, lichaamsgericht werk, systemisch denken en contemplatieve tradities. Belangrijke inspiratiebronnen zijn: Jung, Assagioli, Boyesen, Gendlin, In 't Veld, Hellinger en Chögyam Trungpa. Hun gedachtengoed stroomt mee in de methode, maar de vorm is eigen: praktisch, gelaagd en gericht op conflicttransformatie.