Als je alarmsysteem sneller is dan je goede voornemens

Samira staart naar haar inbox.

Onderwerp: “Kun je dit nog even fixen?”

Het is 22:47. Ze heeft morgen een première. En haar collega heeft zojuist, heel casual, een taak op haar bordje gekieperd die nog minstens anderhalf uur werk is.

Samira voelt iets in haar lijf opschieten. Niet eens woede. Eerder: een strakke band om haar ribben. Ze houdt haar adem vast.

Ze typt terug. Wist je dat je in vier zinnen een volledige oorlog kunt starten? Samira wel.

En het stomme is: ze weet dat dit niet handig is. Ze weet dat ze morgen spijt krijgt. Ze heeft zelfs al twintig keer geoefend op “rustig blijven”.

Maar ja, haar alarmsysteem is sneller dan haar goede voornemens.

In het dagelijks taalgebruik bedoelen we met Trauma (met hoofdletter T) meestal de grote dingen. Van die gebeurtenissen met sirenes. Dingen die in dossiers komen. 

• ongeluk

• geweld

• misbruik

• oorlog

• een plots overlijden

Als zoiets gebeurd is ben je je daar maar al te bewust van. En herken je dat als trauma. 

Maar er is óók trauma (met kleine letter t). En die is stiekem ... overal.

Trauma met kleine t gaat meer over wat je gemist hebt, en niet zozeer over iets wat jou is aangedaan. Vaak zijn dat dingen die je in hindsight als volwassene best begrijpt, omdat het verklaarbaar is, maar die voor je kinderbrein toen feitelijk te groot waren. 

Als je bijvoorbeeld nooit echt getroost werd. Of jouw emoties “te veel” werden gevonden. Of dat je moest zorgen voor je broertje of zusje omdat je ouders te overbelast of afwezig waren (fysiek of emotioneel). Of als jij je woorden maar inslikte, om het nog een beetje leuk te houden. Of als je heel hard moest 'werken' om de liefde van je ouders te verdienen door altijd maar braaf, lief, slim, grappig of perfect te zijn.

Pfff. Ja, sta daar maar gerust 's ff bij stil. Want dat doet meer met je volwassen ikje dan je denkt. 

Gabor Maté vat het scherp samen (en ik parafraseer ‘m hier): trauma is niet alleen wat er gebeurde, maar vooral wat er vanbinnen bij jou gebeurde, en hoe dat je vermogen in het hier-en-nu vernauwt om vrij te reageren.

Terug naar Samira

De dag na bovengenoemde incident zie ik Samira. Ze geeft aan dat ze soms 'wat pittig' uit de hoek kan komen en wil beter met conflict leren omgaan. Ze lacht er een beetje te hard bij. En zegt:

“Ik bén gewoon snel getriggerd. Ik moet me niet zo aanstellen.”

Ik vraag: “Weet jij nog wat er precies in je lijf gebeurde, op het moment dat je die mail las?”

Ze kijkt weg. “Alsof ik… ineens heel klein werd. En ik iets moest bewijzen. Alsof ik in de schuld stond.”

Daar. Dat is vaak de ingang.

Want de buitenwereld triggert zelden alleen de buitenwereld.

Een conflict op je werk kan óók een oude, woordeloze ervaring activeren. Eentje die je niet in je hoofd bedacht hebt. Maar die je lijf al jaren bij zich draagt...

Bij haar was het de angst: “Als ik niet meega in wat 'ze' van me willen, word ik verlaten.”

Samira groeide op als “de makkelijkste”. Niet omdat ze geen behoeften had. Maar omdat ze die had ingeslikt. Haar moeder was vaak overbelast. Haar vader was er wel, maar emotioneel… op de vliegtuigstand zeg maar.

Samira leerde al heel vroeg:

• ik ga niemand extra tot last zijn

• ik regel het zelf wel

• wat ik voel doet er niet toe ('dat komt later wel')

En weet je wat er dan gebeurt? Je wordt een briljante volwassene. Echt.

Samira is een droom om mee te werken. Ze voelt feilloos aan wat er nodig is, ze kan tien ballen tegelijk hooghouden, ze pikt alles op. 

Alleen…

Diezelfde skills zijn óók een trauma-strategie. Het zijn traumatalenten.

Ze hielpen haar vroeger om erbij te blijven horen.

Maar nu saboteren ze haar.

Want in volwassen conflicten voelt 'even nee zeggen' niet als een keuze.

Het voelt als risicovol.

Ik vraag Samira:

“Is dit een conflict met je collega… of met je eigen binnenwereld?”

Ze slikt. “Allebei.”

En daar zitten we vaak.

Trauma herken je niet altijd aan één dramatische herinnering. Soms herken je het aan dit soort signalen:

• de buitenwereld voelt heel snel als te veel, te snel, te intens

• je voelt je hulpeloos (terwijl je rationeel best weet dat je opties hebt)

• je systeem gaat in overleven: pleasen, bevriezen, aanvallen, verdwijnen

• je splitst delen van jezelf af (je vindt het lastig je behoeftige, of boze, of kwetsbare kant te laten zien)

• je zit vast in een strategie die ooit werkte (bv overmatig je best doen, of alles teveel naar je toe trekken), maar die nu je relaties stuk drukt

Samira herkent zichzelf vooral in: ingehouden adem, over-verantwoordelijkheid, perfectionisme, zelfkritiek, en “de goede vrede bewaren” tot ze ontploft.

Klassiek kleine-t.

In transformatieve conflictbegeleiding gaan we niet eindeloos bespreken wie er gelijk heeft of waar het allemaal vandaan komt. We gaan eerst wat anders doen:

ruimte maken in het lijf.

Want als cliënt krijg je dingen niet echt helder (en kun je geen vrije keuzes maken!) zolang je systeem nog op rood staat. Bij conflict overhaast het gesprek aangaan met een collega bij conflict pakt daarom soms ook niet zo best uit. Dan wordt het 'brandje blussen met een spuitbus deodorant'. Ken je dat?

Altijd eerst resetten. Voelen waar de spanning zit. Even rustig ademen en ruimte maken in de borst. De aandacht terugbrengen naar het nu. En dan reflecteren. "Wat was er zo pijnlijk?'

Bij Samira was dat niet: 'mijn collega is irritant.'

Het was: 'Ik moest er altijd zo hard aan trekken om ook maar een béétje aandacht te krijgen! Het was nooit genoeg en nooit goed genoeg. Ik moest er zo hard werken voor werken eigenlijk.. '

Au.

En tegelijkertijd: yes.

Want nu had ze iets om te transformeren.

Dit is een van mijn favoriete vragen (omdat-ie zacht is, maar ook een beetje brutaal). Samira ontdekte dat ze jarenlang ‘het brave script’ van haar opvoeding leefde. Niet expres. Gewoon… omdat dat is wat je doet als je kind bent. En als je niet oplet nog heeeel lang daarna...

In haar reflectieverslag schrijft ze:

• Ik wil een mens zijn die respect niet koopt met overgave.

• Ik wil loyaal zijn, maar niet ten koste van mezelf.

• Ik wil verbinding, zónder mezelf weg te geven.

Mooi hè?
En let op: dit is geen egoïsme. Dit is volwassen worden.

Toen Samira eenmaal haar Vrije Positie wist te benutten, veranderde haar blik.

Ze zag ineens:

• mijn collega is niet 'de vijand', maar iemand met een eigen stressreactie

• het team heeft een structuurprobleem (te weinig grenzen rond werkdruk)

• ik heb een patroonprobleem (te veel ja’s uit reflex)

En daar ontstond creativiteit.

Waarmee ze het volgende deed:

• Ze leerde hoe ze zelf de onderliggende wond versneld kon helen, waardoor ze meer grip kreeg op haar eigen grenzen.

• Ze nodigde haar collega uit voor een gesprek op neutraal moment.

• Ze stelde in het team een simpele werkafspraak voor: geen late taken meer dumpen zonder check-in.

Niet omdat ze ineens Missis Zen was geworden. Maar omdat haar systeem niet meer hoeft te overleven / zich veiliger voelt.

1) “Ont-triggeren” is géén wilskracht-spelletje
Als je lijf in oud gevaar schiet, heb je eerst veiligheid nodig om tot de kern te komen, daarna pas kun je iets met taal (dat goede gesprek voeren)

2) Kleine-t trauma is vaak onzichtbaar voor je volwassen brein
Je bagatelliseert het. Maar je kinddeel zit nog in je en 'praat' met je in termen van spierspanning, hoge adem en reflexmatig gedrag.

3) Je traumatalenten zijn echt talenten. Claim ze vooral. Maar ze horen jou te dienen. Niet te ondermijnen.

4) Authenticiteit is een keuze, die je stap voor stap terugneemt.
Wie wil je zijn, los van wat je vroeger moest zijn?

5) Conflict kan een poort zijn.
Als de oude beleving niet meer in de weg zit, kan verschil ineens iets voortbrengen. Je voelt de grens beter. Het wordt bespreekbaar. En in die grotere openheid die je dan ervaart dient zich dan opeens, zomaar, een idee aan! Een andere weg. Een oplossing.

Als jij merkt dat je steeds weer in hetzelfde conflict belandt - met jezelf of met anderen - wees dan niet te snel met “ik ben nou eenmaal zo”.

Misschien ben je niet 'te gevoelig'. Misschien is je systeem gewoon heel trouw geweest. En is het nu tijd om die trouw te upgraden.

—

Wil je dit onderzoeken voor jezelf, of met een cliënt? Doe het zacht, compassievol en veilig. Zoek bij PTSS of zware traumaklachten eerst specialistische hulp. Heb je al (heel wat) therapie gehad, maar heb je het gevoel dat je bent er nog niet bent, of vermoed je trauma met kleine t: check me out. Je kunt hier een verkennend gesprek inplannen.

aleXandra